Cases

Gemeenteraden akkoord met advies van ZKA Strategy voor KinderdijkZKA Strategy geeft richting

Waarom lukt het UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk wél om het perspectief 2030 te maken?

De afgelopen maanden stelde ZKA Strategy het gebiedsperspectief van UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk 2030 op. Kinderdijk wil hét toeristische icoon in de wereld worden waar toerisme hand in hand gaat met leefbaarheid, authenticiteit en natuur. Hoe krijg je grip op bezoekersstromen? Wat is het unieke aan het gebiedsperspectief en de maatregelen van Kinderdijk?
En welke professionele lessen zijn geleerd?

Kinderdijk

De afgelopen maanden stelde ZKA Strategy het gebiedsperspectief van UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk 2030 op. Recent gingen de gemeenteraden van Alblasserdam en Molenlanden unaniem akkoord met het perspectief. Kinderdijk wil hét toeristische icoon in de wereld worden waar toerisme hand in hand gaat met leefbaarheid, authenticiteit en natuur. “Dit perspectief is een goed voorbeeld in Nederland (en misschien ook wel voor partijen in het buitenland) van hoe je met kwetsbaar UNESCO Werelderfgoed omgaat,” aldus Dirk van der Borg, voorzitter van de stuurgroep Kinderdijk en burgemeester van Molenlanden. Hoe krijg je grip op bezoekersstromen? Wat is het unieke aan het gebiedsperspectief en de maatregelen van Kinderdijk? En welke professionele lessen zijn geleerd?

Uur- en selfietoerisme hollen het gebied uit

ZKA Strategy constateert in het gebiedsperspectief dat bij ongewijzigd beleid en zonder in te grijpen de toeristenstroom naar de molens van Kinderdijk met voornamelijk ‘uurbezoek en selfietoerisme’ blijft aanzwellen. Dit wordt vooral gestuwd door het groeiend inkomende toerisme. Dit leidt tot vier kernproblemen:

  1. De leefbaarheid van molenaars en de woonkernen komt verder onder druk te staan;
  2. Het parkeerprobleem woekert voort;
  3. Door gebrek aan grip op de openbare ruimte en commerciële voorzieningen ontstaan er ongewenste en ongeplande vastgoedontwikkelingen in dorp Kinderdijk zoals: onderverhuur van woningen en eenzijdige detailhandel/horeca;
  4. Diverse spelers zullen profiteren van het molengebied zonder dat ze een bijdrage leveren aan het erfgoed. Bijvoorbeeld bootverhuurders en touroperators met de zogenaamde ‘plasbussen’.

Een doemscenario voor Kinderdijk, maar wel één dat de urgentie onderstreept. Zonder inhaalslag met korte termijn maatregelen op gebied van visitor management en een inhoudelijk langtermijnperspectief bezwijkt het kleine Kinderdijk onder de aanzwellende toeristenstroom.

Kinderdijk staat op een tweesprong

Worden de juiste keuzes gemaakt, dan wordt Kinderdijk in gepaste balans met de (leef)omgeving gebracht. Zonder heldere keuzes wordt dorp Kinderdijk onvermijdelijk een massa-hotpot waaruit bewoners wegtrekken. Kinderdijk moet en wil een schaal- en systeemsprong maken: mentaal en fysiek. De internationale iconische magneetfunctie, de bovenregionale positie en lokaal-regionale belangen dwingen Kinderdijk hiertoe. Op dit moment kunnen nog bewuste keuzes gemaakt worden. Kinderdijk staat nog aan de goede kant van de streep: de molens zijn in handen van de gemeenten en het dorp is nog in handen van de bewoners.

De aanpak van ZKA Strategy

Tijdens dit traject koos ZKA Strategy bewust voor een eenvoudige aanpak met vier stappen:

  1. Een korte analyse van de uitdagingen;
  2. Opstellen van praktische strategische kaders;
  3. Ontwerpen van wervende toekomstschetsen;
  4. Formuleren van de maatregelen die nodig zijn om het perspectief te realiseren.

Samen met de gebiedspartners voerde ZKA Strategy deze aanpak uit door het begeleiden van werksessies en brainstorms. Deze op het oog simpele aanpak bleek in de praktijk bijzonder complex omdat er allerlei (keukentafel)gesprekken, bijeenkomsten en missiewerk met belanghebbende partijen moest plaatsvinden. Kinderdijk is actief op en wordt beïnvloed door meerdere schaalniveaus: (inter)nationaal, bovenregionaal en lokaal. En de belangen van de gebiedspartners die bij Kinderdijk betrokken zijn, lopen soms flink uiteen.

Strategisch kader

De gebiedspartners (inclusief de meeste bewoners) raakten het redelijk snel eens over het strategische kader. Ze kiezen voor:

  1. Bewoonde molens en leefbare dorpen die zich in de luwte van het toerisme door kunnen ontwikkelen;
  2. Rentmeesterschap dat ervoor zorgt dat het molengebied ook voor de generaties na ons behouden en toegankelijk blijft;
  3. Gastvrije ervaring voor bezoekers: van voor-beleving, ticketing, parkeren, informatievoorzieningen, shuttle-service, het feitelijke bezoek aan het Werelderfgoed tot de na-beleving;
  4. Exploitabel gebied: de exploitant van Kinderdijk genereert idealiter voldoende bezoekers en middelen waarmee de doelen gerealiseerd kunnen worden;
  5. Bestuurbaar gebied: de bestuursvorm van het molengebied, de logistieke afwikkeling en het visitor management is slagvaardig, flexibel en beschikt over voldoende instrumenten en bevoegdheden om grip te hebben op de exploitant.

Figuur 1. Strategisch kader Kinderdijk 2030

De geadviseerde maatregelen

Door het opstellen van het strategische kader raakten de gebiedspartners ontvankelijk voor de bijbehorende set van maatregelen. Soms gaan deze maatregelen tegen belangen van individuele partijen in. Maar iedereen begrijpt dat er nu keuzes gemaakt moeten worden om grip te krijgen en om toekomstbestendig door te ontwikkelen. De kern van de geadviseerde beleidsmaatregelen:

  1. Ontkoppel logistiek met ‘de attractie’ (het molengebied) en woonkernen
    • Creëer een gastvrije parkeervoorziening aan de rand van het gebied met een duurzame shuttle-service over weg of water. Zorg ervoor dat de fysieke Kinderdijk-ervaring al begint bij het parkeren;
    • Voer in de woonkernen rondom het molengebied vergunning-parkeren in.
  2. Krijg grip op bezoekersstromen en openbare ruimte
    • Hef een (dynamische) toegangsprijs voor het molengebied ter dekking van alle gebiedsinvesteringen in educatie en beheer;
    • Werk met timeslots voor bezoekers;
    • Cluster passende voorzieningen rondom een UNESCO-waardig entree-gebied;
    • Krijg grip op de benutting van de openbare ruimte. En heb beleid ten aanzien van commerciële voorzieningen zoals hotels, B&B en detailhandel;
  3. Slagvaardig besturen met vertegenwoordiging van alle schaalniveaus
    Het toezichtsorgaan op de exploitant bestaat uit een slagvaardige vertegenwoordiging van (inter)nationale, bovenregionale en gewortelde lokale spelers.
  4. Herpositioneren van het molengebied
    Verander het product en de bijpassende markt van eenzijdige focus op molens en molenbezoek naar het vertellen en laten ervaren van het Kinderdijk-verhaal. Bijvoorbeeld verhalen over de heroïek van het bouwen van het watersysteem en over geloof, hoop en liefde. Over de mens die als rentmeester de woeste grond ging bewerken.
    ZKA Strategy ontwikkelde drie gebiedsconcepten waar Kinderdijk inhoudelijk naar toe kan ontwikkelen. Uitgangspunt is dat de bezoekerservaring van Kinderdijk intenser wordt en nieuwe markten aanspreekt. Het verhaal van Kinderdijk wordt op nieuwe manieren verteld. Daartoe heeft ZKA Strategy drie toekomstschetsen gecreëerd die de beweging aangeven van sightseeing (uurtoerisme) naar heritage-beleving. Die heritage-beleving kan op verschillende manieren. Bijvoorbeeld museaal of theatraal (bijv. themaproductie) en het kan door schaarse gebiedssafari’s en ontmoetingen met molenaars. De meerwaarde van deze schetsen is dat de bestedingen per bezoeker flink toenemen en de reputatie van het gebied wordt verhoogd.

Lessen voor professionals

ZKA Strategy ziet dat het maar weinig toeristische hotspots lukt om ronkende ambities te vertalen in een bijpassende effectieve set maatregelen, waar ook nog eens consensus voor is bij (politieke) partijen en maatschappelijke actoren. Vaak worden er geen échte keuzes gemaakt of worden de kool en de geit gespaard. In Kinderdijk is het wél gelukt. Het opstellen van het gebiedsperspectief Kinderdijk 2030 leidt tot een aantal professionele lessen die ook andere toeristische gebieden ter harte kunnen nemen:

 

  • Zorg voor procesregie gericht op het verkrijgen van de ambtelijke en bestuurlijke common ground van gebiedspartners. In Kinderdijk waren dit: de gemeenten Molenlanden en Alblasserdam, Waterschap Rivierenland, provincie Zuid-Holland, Rijksdienst Cultureel Erfgoed (RCE) en Stichting Werelderfgoed Kinderdijk (SWEK). Ook bewoners en hun vertegenwoordiging werden actief betrokken en er werd naar hen geluisterd. Parrallel aan en gebaseerd op het gebiedsperspectief werd een besluitvormings-document voor de politiek opgesteld.
  • Inhoudelijke expertise. Zorg voor inhoudelijke expertise om de betrokken partijen te inspireren en om nieuwe richtingen aan te reiken. Tijdens het traject werd door ZKA Strategy geadviseerd vanuit het principe van toeristische ecosystemen. Dit principe werd toegepast op Kinderdijk. ZKA Strategy ziet Kinderdijk als een toeristisch icoon dat als zodanig gemanaged moet worden. Ook onder de gebiedspartijen ontstond daardoor een voedingsbodem om een nieuwe inhoudelijke koers in te slaan.
  • Gedreven kernteam. Het team dat dagelijks aan het gebiedsperspectief werkte was gedreven en er was onderling vertrouwen tussen de teamleden: gemeenteambtenaren (beleid en communicatie), programmamanager, procesregisseur en adviseur. Dit ging zeker niet van een leien dakje. Er werd geploegd en gezaaid.
  • Logisch verhaal met échte keuzes. In het gebiedsperspectief Kinderdijk is ervoor gekozen om vanuit een kernachtige analyse tot logische strategische gebiedskaders met bijbehorende maatregelen te komen. Passend in de kaders werden inhoudelijke en wervende toekomstschetsen opgesteld.
  • Duidelijk zijn over belangen. Toeristische iconen acteren op en worden beïnvloed door meerdere schaalniveaus: ze hebben een (inter)nationale reputatie, hebben bovenregionale verbindingen en zijn idealiter lokaal verankerd. Bij ieder schaalniveau horen verschillende spelers en belangen. Het was de rol van het kernteam om de drie niveaus met elkaar te verbinden in het gebiedsperspectief en om de belangen van alle spelers helder voor ogen de te houden.

 

De wereld achter de molens van Kinderdijk

De molens van UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk staan symbool voor het ontstaan van Nederland. Ze zijn typerend voor de strijd tegen het water en de maakbaarheid van Westelijk Nederland. Dankzij het fotogenieke karakter en de benoeming tot UNESCO Werelderfgoed zijn de Molens van Kinderdijk ook (inter)nationaal al sinds lange tijd een populaire toeristische attractie. In 2018 bedroeg het aantal bezoekers circa 700.000. Ongeveer de helft daarvan bestaat uit betalende bezoekers.

Tegen de achtergrond van de verwachte groei van tenminste 50% (bron: NBTC) van het inkomend toerisme naar Nederland tot 2030 is het de verwachting dat het bezoek aan Kinderdijk spectaculair zal groeien. Dat heeft (zonder ingrijpen) grote effecten op het molengebied en de directe omgeving. Want achter de molens gaat een hele wereld schuil van toeristen die van dit prachtige Werelderfgoed willen genieten, een wereld van professionals en vrijwilligers die werken aan het behoud en bescherming van UNESCO-waarden en natuur. En een wereld van inwoners, molenaars en ondernemers die zich afvragen of zij in de toekomst nog prettig kunnen wonen en werken in het gebied.

Benieuwd naar het volledige gebiedsperspectief UNESCO Werelderfgoed Kinderdijk 2030? Lees hier het hele rapport.

De adviseurs van ZKA Strategy werkten tijdens dit traject samen met SVP architectuur en stedenbouw.

Wilt u meer informatie over dit onderwerp, of heeft u andere vragen neem dan contact op met Merlijn Pietersma op 06 8190 9921.

gerelateerd

Onzeopdrachtgevers

Het belang van onze opdrachtgever is vaak groot. En de vraag is complex.
Met onze opdrachtgever vormen we een team. ZKA Strategy geeft richting

Qurios

Qurios

Concepting en economische onderbouwing van diverse parken

Efteling

Efteling

Strategie voor schaalsprong naar Europese markt aangescherpt

Recreatiepark TerSpegelt

Recreatiepark TerSpegelt

Bedrijfsvisie geformuleerd met directie en alle medewerkers

Wildlands

Wildlands

Opstellen kansenkaart om WILDLANDS beter te verbinden aan Emmen-centrum. Inzet op marktvergroting via toevoeging van verblijfsfunctie.

Snowworld

Snowworld

Opstellen haalbaarheidsplan logiesfunctie

Camping Duinoord

Camping Duinoord

topcamping

SER Overijssel

SER Overijssel

Mede-opstellen van SER-advies: meer iconische waarde gevraagd (samen met Verheijden Concepten)

Julianatoren

Julianatoren

Concept en bedrijfsvoering versterken en duurzaam veilig stellen

Kinderdijk

Kinderdijk

Gebiedsperspectief opgesteld voor UNESCO-werelferfgoed Kinderdijk: balans tussen sighseeing en erfgoed.

Provincie Drenthe

Provincie Drenthe

Kwartiermaken en programma-management Vitale Vakantieparken Drenthe

Walibi

Walibi

Copncepting en economische haalbaarheid uitbreiding Walibi Village